Ders 2 Temel Hak ve Ödevler

TEMEL HAK VE ÖDEVLER

Temel Hak ve Ödevlerler, 1982 Anayasası’nın ikinci bölümünde düzenlenmiş olup genel hükümler bölümünde temel hak ve hürriyetlerin özelliği, sınırlandırılması, kötüye kullanılması, durdurulması ve yabancıların durumu düzenlenmiştir.

a. Temel Hak ve Hürriyetlerin Niteliği:

Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.

b. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması

Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca, kanunla sınırlanabilir, sınırlama laik cumhuriyet gereklerine ve demokratik toplum düzenine aykırı olamaz, sınırlama yapılırken hakkın özüne dokunulamaz, sınırlama anayasada belirtilen özel sınırlama sebeplerine bağlı olarak yapılır, sınırlama yapılırken ölçülülük ilkesine uyulmalıdır. Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.
Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

(1) Anayasanın Doğrudan Sınırlaması:

Grev hakkının toplum zararına ve milli serveti tahrip edecek şekilde kullanılması, siyasi partilerin ticari faaliyete girişmeleri, Hâkimler Savcılar Kurulu kararlarına karşı yargı yolunun kapatılmış olması gibi hükümler doğrudan Anayasada düzenlenen sınırlamalardır.

(2) Kanunla Sınırlama:

Temel hakların doğrudan yürütme işlemleriyle sınırlanması anlamına gelir.

Yürütme işlemleri, kanunun çizdiği sınırlar içinde düzenlemeler yapabilir ve kanunda gösterilen sınırlamaların dışına çıkamaz. Ancak Anayasa kanunla sınırlanabilir kuralına,

*Olağanüstü dönemlerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri,

*Sosyal ve ekonomik hakların düzenlenebilmesinde olduğu gibi Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle

iki önemli istisna gelmiştir.

(3) Temel Hak ve Hürriyetlerin Kötüye Kullanılamaması,

Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.

Anayasa hükümlerinden hiçbiri, devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.

(4) Temel Hak ve Hürriyetlerin Kullanılmasının Durdurulması,

Temel hak ve hürriyetler, savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir.

Ayrıca; Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti, suç işlenilmesini önlemek, sosyo-ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi sağlamak, kamu mallarını korumak için, Seyahat hürriyeti, soruşturma ve kovuşturma ve suç işlemeyi önlemek, Yurt dışına çıkma hürriyeti, soruşturma ve kovuşturma için yasaklanabilir. Temel Hak ve Ödevler şunlardır;

(a) 1982 Anayasasında Kişinin Hakları ve Ödevleri şunlardır; 

Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı: 

Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir (Madde: 17). Yaşam hakkı, *Meşru müdafaa hakkı, *Yakalama ve tutuklama kararının yerine getirilmesi, *tutuklu ve hükümlünün kaçmasının önlenmesi, *Ayaklanma ve isyanın bastırılması hallerde yetkili merciin verdiği emrin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevap verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri bu kapsamda değildir.

Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kimsenin vücut bütünlüğüne dokunulamaz.

Zorla çalıştırma yasağı: 

Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. (Madde: 18). *Hükümlülük ve tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar, *Olağanüstü hallede vatandaşlardan istenecek hizmetler, *Ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları bunun dışındadır.

Kişi hürriyeti ve güvenliği: 

Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir (Madde: 19). Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabilir. Bu kişilerin hakları en geç hakim önüne çıkıncaya kadar kendisine bildirilir. Kişinin yakınlarına derhal bildirilir.

Yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Kimse, bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz. Bu süreler olağanüstü hal ve savaş hallerinde uzatılabilir.

Özel hayatın gizliliği: 

Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir (Madde: 20).

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili  merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.

Konut dokunulmazlığı: 

Kimsenin konutuna dokunulamaz (Madde: 21).

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emriyle sınırlanabilir.

Haberleşme hürriyeti: 

Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır (Madde: 22).

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; haberleşme engellenemez ve gizliliğine dokunulamaz. Yetkili merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, karar kendiliğinden kalkar.

Yerleşme ve seyahat hürriyeti: 

Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir.

Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak; seyahat hürriyeti, suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek; amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.

Vatandaş sınır dışı edilemez, yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.

Yerleşme hürriyeti,

• • • • Suç işlenmesini önlemek,
      • Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak,
      • Sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek,
      • Kamu mallarını korumak için,

sınırlanabilir.

Seyahat hürriyeti,

• • • • Suç soruşturma ve kovuşturma sebebi,
      • Suç işlenmesini önlemek için

sınırlanabilir.

Yurt Dışına Çıkma Hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması için hakim kararıyla sınırlanabilir.

Din ve vicdan hürriyeti: 

Herkes, vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir (Madde: 24). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi ilk ve ortaokullardan itibaren zorunlu dersler arasında yer alır.

Düşünce ve kanaat hürriyeti:

Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir (Madde: 25).

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti: 

Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir (Madde: 26).

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti,

• • • • Milli güvenlik,
      • Kamu düzeni,
      • Kamu güvenliği,
      • Cumhuriyetin ve bölünmez bütünlüğünün korunması,
      • Suçların önlenmesi,
      • Suçluların cezalandırılması,
      • Devlet sırrının korunması,
      • Şöhretin, özel ve aile hayatının korunması,
      • Meslek sırlarının korunması,
      • Yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi,
      • Hakkın kullanılması radyo, televizyon, sinema vb yapılırsa izin istemeye bağlanabileceği şeklinde

sınırlanabilir.

Bilim ve sanat hürriyeti: 

Herkes, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. (Madde: 27).

Basın hürriyeti: 

Basın hürdür, sansür edilemez. Basımevi kurmak izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. (Madde: 28).

Tedbir yolu ile dağıtım hakim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle önlenebilir. Dağıtımı önleyen yetkili merci, bu kararını en geç yirmi dört saat içinde yetkili hakime bildirir. Yetkili hakim bu kararı en geç kırk sekiz saat içinde onaylamazsa, dağıtımı önleme kararı hükümsüz sayılır.

Toplatma kararı veren yetkili merci, bu kararını en geç yirmi dört saat içinde yetkili hakime bildirir; hakim bu kararı en geç kırk sekiz saat içinde onaylamazsa, toplatma kararı hükümsüz sayılır.

Süreli ve süresiz yayın hakkı:

Süreli veya süresiz yayın önceden izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. (Madde: 29)

Basın araçlarının korunması:

Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz. (Madde: 30).

Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı: 

Kişiler ve siyasî partiler, kamu tüzelkişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. (Madde: 31)

Düzeltme ve cevap hakkı:

Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. (Madde: 32)

Düzeltme ve cevap yayımlanmazsa, yayımlanmasının gerekip gerekmediğine hakim tarafından ilgilinin müracaat tarihinden itibaren en geç yedi gün içerisinde karar verilir.

Dernek kurma hürriyeti: 

Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. (Madde: 33)

Dernek kurma hürriyeti ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hürriyetlerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabilir.

Dernekler, kanunun öngördüğü hallerde hâkim kararıyla kapatılabilir veya faaliyetten alıkonulabilir. Ancak, millî güvenliğin, kamu düzeninin, suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca varsa, kanunla bir merci, derneği faaliyetten men ile yetkilendirilebilir. Bu merciin kararı, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, bu idarî karar kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı: 

Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. (Madde: 34)

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak,  millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkı: 

Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. (Madde: 35)

Hak arama hürriyeti: 

Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. (Madde: 36)

Kanunî hâkim güvencesi: 

Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. (Madde: 37)

Suç ve cezalara ilişkin esaslar: 

Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. (Madde: 38)

İspat hakkı: 

Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı, bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında, sanık, isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. (Madde: 39)

Temel hak ve hürriyetlerin korunması: 

Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (Madde: 40)

(b) 1982 Anayasasına Göre Kişinin Sosyal ve Ekonomik Hakları ve Ödevleri şunlardır; 

Ailenin korunması: 

Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. (Madde: 41)

Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi: 

Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. (Madde: 42)

Çalışma ve sözleşme hürriyeti: 

Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. (Madde: 48)

Çalışma hakkı ve ödevi: 

Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. (Madde: 49)

NOT: Çalışma hem hak hem de ödev olarak düzenlenmiştir. 

Çalışma şartları ve dinlenme hakkı: 

Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. (Madde: 50) Çalışma şartları bakımından, “Küçükler, Kadınlar, Bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar” çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.

Sendika kurma hakkı: 

Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. (Madde: 51)

Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamaz.

Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı: 

İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler. (Madde: 53) Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptir.

Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

Grev hakkı ve lokavt: 

Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. (Madde: 54)

Grev ve lokavtın yasaklandığı hallerde veya ertelendiği durumlarda ertelemenin sonunda, uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür. Uyuşmazlığın her safhasında taraflar da anlaşarak Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir. Yüksek Hakem Kurulunun kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Ücrette adalet sağlanması: 

Ücret emeğin karşılığıdır. (Madde: 55)

Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması: 

Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. (Madde: 56)

Sosyal güvenlik hakkı:

Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. (Madde: 60) Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gereken kişiler şunlardır; “Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri, Malul, Gazileri” korur ve topluma kendilerine yarışır bir hayat seviyesi sağlar.

(c) 1982 Anayasasına Göre Kişinin Siyasi Hakları ve Ödevleri şunlardır;

Türk vatandaşlığı: 

Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür. (Madde: 66)

Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.

Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları: 

Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. (Madde: 67)

Seçimler ve halkoylaması serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahiptir.

Silahaltında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy kullanamazlar. Ceza infaz kurumları ve tutuk evlerinde oy kullanılması ve oyların sayım ve dökümünde seçim emniyeti açısından alınması gerekli tedbirler Yüksek Seçim Kurulu tarafından tespit edilir ve görevli hakimin yerinde yönetim ve denetimi altında yapılır.

Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz.

Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma: 

Vatandaşlar, siyasî parti kurma, usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir. (Madde: 68)  Parti üyesi olabilmek için on sekiz yaşını doldurmuş olmak gerekir.

Hâkimler ve Savcılar, Sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri, yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, Silahlı Kuvvetler mensupları ile yükseköğretim öncesi öğrencileri siyasi partilere üye olamazlar.

Siyasi Partiler, partiye üye olma yeteneğine sahip en az 30 Türk vatandaşı tarafından kurulur. 18 yaşını dolduran herkes siyasi partiye üye olur.

Kamu hizmetlerine girme hakkı: 

Her Türk kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. (Madde: 70)

Vatan hizmeti: 

Vatan hizmeti, her Türk’ün hakkı ve ödevidir. (Madde: 72)

Vergi ödevi:

Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir. (Madde: 73) 

Dilekçe hakkı: 

Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (Madde: 74) 

Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı:

Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir.

Kamu Başdenetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan aday seçilmiş olur.