Sürücü Belgeleri ve Sürücüler

SÜRÜCÜ BELGELERİ VE SÜRÜCÜLER

a. Sürücü Belgesi Alma Zorunluluğu

Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır. Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir. Buna göre;

• • Sürücü belgesi olmayanların,
  • Mahkemelerce veya Cumhuriyet Savcılıkları tarafından yetkililerce sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren geri alınanların,
  • Sürücü belgesi iptal edilenlerin,

araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti hâlinde, bu kişilere idari para cezası verilir. Ayrıca, aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir.

NOT: Bisiklet kullananların 11, elektrikli bisiklet ve elektrikli skuter kullananların 15, motorsuz taşıtları kullananlar ile hayvan sürücülerinin 13 yaşını bitirmiş olmaları, bedensel ve ruhsal bakımdan sağlıklı bulunmaları zorunludur.

b. Sürücü Belgesi Sınıfları

Sürücü belgesi sınıfları, belge sahiplerine sürme yetkisi verilen motorlu araçların cinsleri, özellikleri, sürücü belgelerinin şekli, içeriği ve verilmesine ilişkin hususlar ile Uluslararası Sürücü Belgesinin verilmesine dair usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Sürücü belgesi sınıfları ile belge sahiplerine sürme yetkisi verilen motorlu araçlar ve özellikleri aşağıda gösterilmiştir:

• • M sınıfı sürücü belgesi iki, üç ve dört tekerlekli motorlu bisikletleri (moped) kullanacaklara verilir.
  • A1 sınıfı sürücü belgesi silindir hacmi 125 santimetreküpü, gücü 11 kilovatı ve gücünün ağırlığına oranı 0,1’i geçmeyen, sepetli veya sepetsiz iki tekerlekli motosikletler ile gücü 15 kilovatı geçmeyen üç tekerlekli motosikletleri kullanacaklara verilir.
  • A2 sınıfı sürücü belgesi gücü 35 kilovatı ve gücünün ağırlığına oranı 0,2’yi geçmeyen, sepetli veya sepetsiz iki tekerlekli motosikletler ile gücü 15 kilovatı geçmeyen üç tekerlekli motosikletleri kullanacaklara verilir.
  • A sınıfı sürücü belgesi sepetli veya sepetsiz iki tekerlekli motosikletler ile gücü 15 kilovatı geçen üç tekerlekli motosikletleri kullanacaklara verilir.
  • B1 sınıfı sürücü belgesi net motor gücü 15 kilovatı, net ağırlığı 400 kilogramı, yük taşımacılığında kullanılanlar için ise net ağırlığı 550 kilogramı geçmeyen dört tekerlekli motosikletleri kullanacaklara verilir. Elektrik ile çalışan araçların net ağırlıklarının hesaplanmasında batarya ağırlıkları dikkate alınmaz.
  • B sınıfı sürücü belgesi otomobil ve kamyonet kullanacaklara verilir. Belge sahibi, ilgili tip onayı yönetmeliklerine aykırı olmamak ve 29/5/2013 tarihli ve 28661 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde belirtilen; eğitimi tamamlamak ya da yetenek ve davranış sınavını geçmiş olmak kaydıyla azami yüklü ağırlığı 4.250 kilograma kadar olan birleşik araçları da kullanabilir.
  • BE sınıfı sürücü belgesi B sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen römork veya yarı römork içeren birleşik araçları kullanacaklara verilir.
  • C1 sınıfı sürücü belgesi azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramın üzerinde olan ve 7.500 kilogramı geçmeyen kamyon ve çekicileri kullanacaklara verilir.
  • C1E sınıfı sürücü belgesi C1 sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçen römork veya yarı römorktan oluşan ve katar ağırlığı 12.000 kilogramı geçmeyen birleşik araçlar ile B sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçen römork veya yarı römorktan oluşan ve katar ağırlığı 12.000 kilogramı geçmeyen birleşik araçları kullanacaklara verilir.
  • C sınıfı sürücü belgesi kamyon ve çekici kullanacaklara verilir.
  • CE sınıfı sürücü belgesi C sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçen römork veya yarı römorktan oluşan birleşik araçları kullanacaklara verilir.
  • D1 sınıfı sürücü belgesi minibüs kullanacaklara verilir.
  • D1E sınıfı sürücü belgesi D1 sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçen römorktan oluşan birleşik araçları kullanacaklara verilir.
  • D sınıfı sürücü belgesi minibüs ve otobüs kullanacaklara verilir.
  • DE sınıfı sürücü belgesi; D sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 750 kilogramı geçen römorktan oluşan birleşik araçları kullanacaklara verilir.
  • F sınıfı sürücü belgesi lastik tekerlekli traktör kullanacaklara verilir.
  • G sınıfı sürücü belgesi iş makinesi türündeki motorlu araçları kullanacaklara verilir.
  • K sınıfı sürücü aday belgesi Yönetmelikte belirtilen şartlar ve esaslara göre araç sürmeyi öğrenen sürücü adaylarına eğitim ve sınavda kullanmak üzere verilir.

Araçları sürme yetkisi;

• • B1 sınıfı sürücü belgesi ile M,
  • F sınıfı sürücü belgesi ile M,
  • G sınıfı sürücü belgesi ile M,
  • A1 sınıfı sürücü belgesi ile M,
  • A2 sınıfı sürücü belgesi ile M ve A1,
  • A sınıfı sürücü belgesi ile M, A1 ve A2,
  • B sınıfı sürücü belgesi ile M, B1 ve F,
  • BE sınıfı sürücü belgesi ile M, B, B1 ve F,
  • C sınıfı sürücü belgesi ile M, B, B1, C1 ve F,
  • CE sınıfı sürücü belgesi ile M, B, BE, B1, C, C1, C1E, F; CE sınıfı ile birlikte D sınıfı sürücü belgesine de sahip olduğu takdirde ayrıca DE, D1 ve D1E,
  • C1 sınıfı sürücü belgesi ile M, B, B1 ve F,
  • C1E sınıfı sürücü belgesi ile M, B, BE, B1, C1 ve F,
  • D sınıfı sürücü belgesi ile M, B, B1, D1 ve F,
  • DE sınıfı sürücü belgesi ile M, B, BE, B1, D, D1, D1E, F; DE sınıfı ile birlikte C sınıfı sürücü belgesine de sahip olduğu takdirde ayrıca CE, C1 ve C1E,
  • D1 sınıfı sürücü belgesi ile M, B, B1 ve F,
  • D1E sınıfı sürücü belgesi ile M, B, BE, B1, D1 ve F

sınıfı sürücü belgeleri ile kullanılan araçlar da sürülebilir.

B sınıfı sürücü belgesi ile;

• • Deneyim bakımından en az 2 yıllık B sınıfı geçerli sürücü belgesine sahip olmak,
  • Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte iki tekerlekli araçları kullanacaklar için aranan sağlık şartlarını taşımak,
  • Başvuru tarihinden itibaren geriye doğru beş yıl içinde 2918 sayılı Kanuna istinaden daha önce sürücü belgesi geçici veya daimi olarak geri alınmamış olmak,

koşullarıyla Millî Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde bu fıkrada belirtilen şartları taşıyanlar için belirlenen direksiyon eğitimi dersinin tamamlanarak uygulama sınavında başarılı olunması ve buna dair Millî Eğitim Bakanlığınca düzenlenen A1 sınıfı sertifikanın sürücü belgesi sistem kayıtlarına işlenmesi halinde her türlü ticari faaliyette kullanılan motosikletler hariç olmak üzere ülkemiz sınırları içerisinde A1 sınıfı sürücü belgesi ile kullanılabilen motosikletler de sürülebilir. Bu duruma ilişkin olarak sürücü belgesi sistem kayıtlarına gerekli kod eklenir, ayrıca sürücü belgesi üzerine kod yazılmaz. Ancak söz konusu kişiler istemeleri halinde 2 yıl içerisinde sertifikalarını sürücü belgesine işletebilirler.

c. Sürücü belgelerine ait esaslar

Sürücü belgesi sahiplerinin, sürücü belgelerinin sınıfına göre sürmeye yetkili oldukları araçların dışındaki araçları sürmeleri yasaktır. Aykırı hareket eden sürücüye idari para cezası verilir.

Sürücü belgesi alacakların;

• • Yaş bakımından;

• • • M, A1 ve B1 sınıfı sürücü belgesi alacakların 16,
    • A2, B, BE, C1, C1E, F ve G sınıfı sürücü belgesi alacakların 18,
    • A sınıfı sürücü belgesi alacakların 20 (gücü 15 kilovatı aşan üç tekerlekli motosikletler için 21),
    • C, CE, D1 ve D1E sınıfı sürücü belgesi alacakların 21,
    • D, DE sınıfı sürücü belgesi alacakların 24

yaşını bitirmiş olmaları,

• • Deneyim bakımından;
    • A sınıfı sürücü belgesi alacakların en az iki yıllık A2 sınıfı,
    • C1, C, D1 ve D sınıfı sürücü belgesi alacakların en az B sınıfı,
    • BE sınıfı sürücü belgesi alacakların B sınıfı,
    • CE sınıfı sürücü belgesi alacakların C sınıfı,
    • C1E sınıfı sürücü belgesi alacakların C1 sınıfı,
    • DE sınıfı sürücü belgesi alacakların D sınıfı,
    • D1E sınıfı sürücü belgesi alacakların D1 sınıfı

sürücü belgesine sahip olmaları,

• • Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları,
  • Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirtilen şartları taşımaları,
  • Sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları,
  • Adli sicillerinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191’inci maddeleri,  5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12’nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması,
  • Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması,
  • Başka sınıf sürücü belgesi alacaklar için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin 2918 sayılı Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması

zorunludur.

A sınıfı sürücü belgesi alacak 24 yaşını doldurmuş adaylarda deneyim şartı aranmaz.

Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim ve öğretim kurumları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri ihtisas görevleri için subay ve astsubay sınıf okulu, astsubay meslek yüksekokulu ve astsubay temel kursunda eğitim gören veya buralardan mezun olanlar ile üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokullarından mezun olanlar bakımından A, C, D ve D1 sınıfı sürücü belgesi için yaş şartı 20 olarak uygulanır ve deneyim şartı aranmaz.

ç. Sürücü adaylarında aranacak şartlar

Sürücü belgesi alacakların;

• • Yaş ve deneyim şartlarını taşımaları,
  • Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları,
  • İçişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikteki sağlık şartlarını taşımaları,
  • Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları,
  • Adli sicilinde, hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması,
  • Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması,
  • Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması,

zorunludur.

d. Sınavlar ve Belge Verilmesi

Sürücü kurslarında teorik eğitimini tamamlayan sürücü adaylarının teorik sınavları yazılı ya da elektronik ortamda Millî Eğitim Bakanlığınca yapılır.

Emniyet Genel Müdürlüğünün motorlu araç sürücüsü ihtiyacını karşılamak üzere belirli eğitim programları çerçevesinde illerde valinin onayı, merkez teşkilatı için Emniyet Genel Müdürünün onayı ile Emniyet Genel Müdürlüğü personeline ve Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim ve öğretim kurumlarında öğrenim görenlere sürücü belgesine dönüştürülmek üzere motorlu taşıt sürücüsü sertifikası verilir.

Bunların sınavları, nitelikleri Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen sınav sorumluları tarafından yapılır.

Jandarma teşkilatının motorlu araç sürücüsü ihtiyacını karşılamak üzere belirli eğitim programları çerçevesinde ve yönetmelikte belirtilen esas ve şartlara uygun olarak, illerde valinin onayı, merkez teşkilatı için Jandarma Genel Komutanı onayı ile jandarma teşkilatı mensubu subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisinde öğrenim gören öğrencilere sürücü belgesine dönüştürülmek üzere motorlu taşıt sürücüsü sertifikası verilir.

Sürücü belgesi sınavları, Jandarma Genel Komutanlığı tarafından belirlenen sınav sorumluları tarafından yapılır.

Sınav sonucunda başarı gösterenlerin sürücü belgelerinin düzenlenmesi, kişiselleştirilmesi, kişiselleştirilen belgelerin basımı ve ilgililerine teslimi işlemleri sertifikalarında bulunan veya Millî Eğitim Bakanlığından elektronik ortamda alınan bilgiler esas alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı tarafından yapılır.

Kişiselleştirilen sürücü belgelerinin ilgililerine teslimi, İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenen kamu kurum veya kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişilerine de yaptırılabilir.

e. Askeri araç sürücülerinin sınavları

Er ve erbaş sınıfından askeri araç sürücüsü olacakların sınavlarına ve belgelerinin verilmesine ait işlemler Milli Savunma Bakanlığınca yürütülür.

Sürücü adaylarının; sınavlarının yapılmasına, belgelerinin verilmesine, verilen belgelerle hangi cins araçların ve nerelerde sürüleceğine, ilgili kuruluşlarla yapılacak işbirliği ile askeri birliklerde oluşturulan sınav merkezlerinin işleyişine ait esaslar illi Savunma Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikte gösterilir.

Verilen bu belgeler, sadece askeri araçlar için ve askerlik süresince geçerlidir.

Milli Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlarda görevli subay ve astsubaylardan asgari “B” sınıfı sürücü belgesine sahip ve birimlerce düzenlenecek askeri araç sürücü intibak eğitimini başarıyla tamamlayarak askeri araç kullanıcı yeterlilik (sertifika) belgesini almaya hak kazanan personel, bu belge ile askeri araçları kullanmaya yetkilidir.

f. Adres değişikliklerinin bildirilmesi ve sürücü belgelerinin taşınması zorunluluğu

Sürücü belgesi sahipleri;

• • İkamet adresi değişikliklerini belgeyi veren kuruluşa otuz gün içinde bildirmek,
  • Araç kullanırken sürücü belgelerini yanlarında bulundurmak ve yetkililerin her isteyişinde göstermek,

zorundadırlar.