Ders 6 Mantıksal Akıl Yürütme ve Çıkarım
Mantıksal İlişkiler çıkarımlar ile kişinin, eylemler, mekânlar, sayılar ve olaylar arasındaki ilişkileri anlama, kavrama ve bunlardan mantıksal sonuçlar çıkarma yetenekleri ölçülmeye çalışılır.
Bu bölümde sorularda ortaya konmuş bir olay, olumlu veya olumsuz önermelerle anlatılır. Önermeler tümevarım, tümdengelim, benzetim ve geçişlilik kullanılarak içerisinde ihtimaller bulunduran bir tablo veya diyagrama dönüştürülebilir. Bu durumda en iyi anlaşılacak şekilde verilen tabloyu kendimize göre değiştirmemiz bize kolaylık sağlayacaktır.
Çözümlerde kolaylık sağlanabilmesi için şu hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir.
-
- Benzetimler yapılarak, tanımlanan olay içerisindeki yönlendirmeleri netleştiriniz.
- Önermeleri çözüm için gerekli olan sırasını düzgün şekilde belirleyiniz.
- Önermelerden çıkarılan gerekli varsayım ve ihtimalleri netleştirmek, bunu elde etmek için her varsayım ve ihtimali soruya göre ilişkilendirip kullanmak gerekir.
- Varsayımları daha net görebileceğimiz tablo veya diyagramı çıkarınız.
NOT: Çözümlerde gerekmediği sürece olası yani ihtimalli durumları kendinizden yorumlar katarak düşünmeyiniz. Sadece soru içerisinde sizden istenmesi durumunda, istenilen ihtimali yorumlayın.
Mantıksal akıl yürütme ve çıkarımlar kullanılırken, yapılması gerekenleri şu şekilde sıraladık. ‘Önerme sırası ve kelime-cümle oyunları analizi, Olay içi yönlendirme ve konumlamalar, Tablo ve diyagram oluşturma veya yorumlama, Şifreleme ve kriptolama’dır
a. Önerme Sırası ve Kelime-Cümle Oyunları Analizi
(1) Bir soruda önemelerin sırasını belirlemek için tüme varım ve tümden gelim kullanılır. Kelime-cümle oyunları soru oluşumunda olmazsa olmaz yapılarıdır.
*‘ve’ Bağlacı: Bu bağlaç aynı anda yapılacak olan yaptırımları kasteder. Yani birliktelik anlamı yükler.
*‘veya’ Bağlacı: Bu bağlaç farklı zamanlarda yapılacak olan yaptırımları kasteder. Yani olayların oluşumunu çeşitlendirir. Dolayısıyla ihtimaller artar.
*Yön Tanımlamaları: İhtimalleri arttırır.
Örneğin; ‘solda, sağda’ ya da ‘önce, sonra’ gibi.
*Sınır Tanımlamaları: ‘En az’ veya ‘En çok’ ifadeleri ile kullanım alt ve üst sınır değerlerini belirtir.
Örneğin; ‘En az iki tane’ alt sınırı ikidir.
*Hem-Hem Bağlacı: Anlam karışıklığına müsaittir.
Örneğin; ‘Sınıftaki bazı öğrenciler hem sarışın hem de gözlüklüdür’ Burada ‘Hem-hem’, bazı ifadesi ile mikro yapıda, sarışın olup aynı zamanda gözlüklü olanları anlatmaktadır.
(2) Küme Kurguları:
*Ayrık Kümeler: Ortak elemanı olmayan kümelerdir.
Çıkarılabilecek sonuçlar;
Üflemeli enstrümanların hiçbiri telli değildir.
Telli olan üflemeli enstrüman yoktur.
*Kesişim Kümeleri: Ortak elemanı olan kümelerdir. Genellikle ‘ve’ bağlacı ile anlatılır.
*Kapsam Kümeler: Tüm elemanları diğer bir küme içinde var olan kümedir.
Çıkarılabilecek sonuçlar;
Basketbol oynayanların hepsi futbol oynuyor.
Futbol oynayanların bazıları basketbol oynuyor.
b. Olay İçi Yönlendirme
Genel bir yönlendirme tekniği bulunmamaktadır.
(1) Sıralama Kurgusu: Kişiler veya nesneler sıra numarasına veya belirli zaman dilimlerine yönlendirilirler. Burada önemli olan ve öncülerde dikkat edilmesi gereken ifadeler şunlardır;
Hemen Önce, bir öncekini anlatır.
Hemen Sonra, Bir sonrakini anlatır.
Öncesinde, Önlerde bir yerde olduğunu anlatır.
Sonrasında, Sonraki bir yerde olduğunu anlatır.
İkisinin Arasında, Arada birkaç kişi-nesne var ve onlardan birini anlatır.
İkisinin Ortası, Arada birkaç kişi-nesne var ve tam ortasındakini anlatır.
İkisini Arasında Yalnızca, Arada tek kişi-nesne vardır ve onun ne olduğunu anlatır.
(a) Sayılar Üzerinde Sıralama: Kişiler veya nesneler sayılar üzerinde sıralanır.
Örneğin: ‘A,B,C,D,E kişilerinin katıldığı bir yarışmada 1.,2.,3. kişilere ödül verilmiştir.’ İfadesi için hazırlanması gereken yönlendirme kurgusu nedir?
Şeklinde olmalıdır.
(b) Zaman Dilimlerine Sıralamalar: Kişiler veya nesneler zaman dilimleri üzerine sıralanır.
Örneğin: A, B, C, D, E kişileri hafta içi günlerde spor salonuna gitmektedir.
(c) Özellik Belirleme: Yapısal olarak aynı özellikler veya farklı özellikler kişilere ya da nesnelere yönlendirilebilir. Ancak dikkat edilmesi gereken ise bunun bir sıralamaya bağlı yapılıyor olup olmadığıdır. Sıralamaya bağlı yapılmıyorsa tablo veya diyagram hazırlanır.
Örneğin: Ali, Barış ve Can adlı kişilerin yaşları ile boyları arasındaki ilişki için şunlar biliniyor. Ali, Barış’tan kısa fakat daha yaşlıdır. Can ise Ali’den yaşlı ama Barıştan kısadır.
Burada boy ve yaş sıralaması alınırsa;
Boy = Ali küçüktür Barış olur. Ayrıca; Can küçüktür Barış olur.
Yaş = Barış küçüktür Ali’den oda küçüktür Can’dan olur.
(ç) Konumlama: Kişiler veya nesneler belirli pozisyonlara dizilir veya sıralanır.
c. Tablo ve Diyagramlar
(1) Tablo Kurulumu: Yönlenen ve yönlendirilen ifadelere dikkat edilmelidir. Yönlenen yapılar, özellik ya da olumlu ile olumsuz durumlar olabilir. Hangi ifadeye yönlendirildikleri ise genellikle kişi veya nesne olacaktır. Bazı kalıplarda ise kişi veya nesneler bazı gruplara yönlendirilebilir. Yönlendirme çeşitleri şunlardır;
-
-
-
- Tek Özellik Yönlendirme
- İki Özellik Yönlendirme
- Üç Özellik Yönlendirme
- Olumlu ile Olumsuz Durum Yönlendirme
- Gruplama ile Yönlendirme
-
-
(2) Verilen Tablo Yorumu İle Çıkarım: Burada en az beş kişi, nesne vs için tanımlanan özelliklere bağlı bir tablo kurgusu verilir. Bu kurguda verilen öncüller ile kişi, nesne vs ifadelerinde net bilgilere ulaşılmaya çalışılır. İhtimal eşleştirmesi ile sonuçlar değerlendirilmelidir.
ç. Şifreleme ve Kodlama
Bu gibi sorularda kıyaslama esas alınır. Kıyaslamalar bazen kendi bilgilerimizle, bazen de soruda verilen bilgilerle yapılmalıdır. Sorular içerisinde genellikle harfler ve rakam-sayı eşleşmesi esas alınır.
NOT: Rakam-sayı ve harf eşleştirme veriler arası tekrar eden harf, sayı veya rakam öbeklerine dikkat edilmelidir.
Örneğin: Bir mağazadaki müşterilerin ne aldığı aşağıya çıkarılmıştır.
Aksel Kazak
Amber Mont
Hayrettin Ayakkabı
Deniz Elbise
Buna göre Aslı hangisini alımış olabilir?
A.Etek
B.Tişört
C.Saat
D.Pardüsö
E.Kemer
Çözüm: Verilen eşleşmelere dikkat edilirse ismin 2.harfi ile alınan ürünün baş harfi eşleşmektedir Buna göre:
Aslı Saat almış olabilir.
