Kongreler

KONGRELER

Yapılan kongreleri iki kategoride inceleyebiliriz.

• • Bölgesel Kongreler, *Balıkesir Kongresi, *Alaşehir Kongresi, *Nazilli Kongresi, *Pozantı Kongresi
  • Ulusal Kongreler, *Havza, Kongresi, *Amasya Genelgesi (Tamimi), *Erzurum Kongresi, *Sivas Kongresi

a. Bölgesel Kongreler

* Balıkesir Kongresi: Batı Cephesinde Yunan Ordusu karşısında mücadele
eden Kuvay-ı Milliye’nin bir düzen altına alınarak sevk ve idaresini ve beslenmelerinin sağlamak için 28 Haziran 1919’da Balıkesir’de toplanan kongrenin başkanlığına Hacım Muhittin Bey seçilmiştir.

26-31 Temmuz 1919 tarihlerinde Balıkesir’de “Hareket-i Milliye Kongresi”
toplanmıştır. Daha geniş kapsamlı oldu ve sonucunda Amerikan, İngiliz ve
İtalyan siyasilerine telgraflar çekilmiştir. 16-25 Ağustos 1919’da teşkilatlanmayı güçlendirmek ve düzenli askeri teşkilatı güçlendirmek için Alaşehir’de bir kongre toplanmıştır.

* Alaşehir Kongresi: Alaşehir Kongresi, Mustafa Kemal ve Kazım Karabekir Paşalar tarafından, Sivas Kongresinin işini kolaylaştıracak olması nedeniyle memnuniyetle karşılanmıştır.

16-22 Eylül 1919’da Balıkesir’de üçüncü kongre toplanmıştır. Hacı Muhittin,
20 Ekim’de büyük bir kongre toplamak amacıyla temsilciler gönderilmesi için çağrıda bulunmuşsa da zaten Sivas Kongresi yapıldığı için, Mustafa Kemal, Balıkesir Kolordu Komutanı Kazım Bey’e çektiği telgrafında kongre ve benzeri toplantılara bugün için gerek kalmadığını ilgililere bildirilmesini istemiştir. 19-21 Kasım 1919’da 4’üncü, 10-22 Mart 1920’de 5’inci Balıkesir
Kongreleri toplanmıştır. Kendilerini Temsil Heyetinden bağımsız görmüşlerdir.

* Nazilli Kongresi: 6-9 Ağustos 1919 da yapılmıştır. Ülkenin Yunan saldırısında korunmasında yardımcı olunacağı, gönüllü asker toplamak, bölgesel güç birliği sağlamak, para toplamak gibi kararlar alınmıştır.

* Pozantı Kongresi: Kurtuluş Savaşı esnasında yerel kongreler bunlarla sınırlı kalmamıştır. Kars, Ardahan ve Oltu Kongreleri, Trakya’da düzenlenen Kongreler ile İstanbul’daki Milli Kongre ve Vahdet-i Milliye girişimleri de işgallere karşı tepki niteliğindedir.

b. Ulusal Kongreler

* Havza, Kongresi: 28 Mayıs 1919’da yapılmıştır. Ulusal örgütlenme yolunda ilk adım olarak kabul edilir ve Kuvay-i Milliye etrafında bütünleşme acısından önemli bir kongredir.

Kongrede yayımlanan genelgede; işgallerin protesto edilmesi ve her yerde mitingler yapılması, Hıristiyanlara kötü davranılmaması ve taşkınlık yapılmaması, büyük devletlerin temsilcilerine ve Osmanlı devletine telgraf çekilmesi kararı alınmıştır.

Bu kongre sonunda Mustafa Kemal İstanbul’a geri çağrılmıştır.

NOT: Havza Kongresinde alınan kararların bütün maddeleri Atatürk Ansiklobedisi internet sayfasında ayrıntılı bir şekilde yayınlanmıştır. Ulaşmak için tıklayınız…

* Amasya Genelgesi (Tamimi):

22 Haziran 1919’da yapılmıştır. Bu kongrenin en önemli özelliği, kurtuluş savaşının amacı, gerekçesi ve yöntemine açıklanmıştır.

Milli egemenlik fikri ilk kez vurgulandı. Kurulacak devletin demokratik olacağı işaret edilmiştir. Milliyetçilik fikrinin kaynağı olmuştur. Kurtuluş savaşının ilk laik belgesidir. Kurtuluş Savaşı kişisellikten çıkmış ulusallaşmıştır. Bu kongrede Sivas’ta Kongre kurulacağı kararı alınmıştır. Bu genelgede özetle şu noktalara temas ediliyordu:

• • • Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklâli tehlikededir.
    • İstanbul hükümeti üzerinde bulunan sorumluluğun gereklerini yerine
      getirememektedir. Bu durum milletimizi adeta yok göstermektedir.
    • Milletin istiklalini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
    • Milletin içinde bulunduğu durumu açıklamak ve hak arayan sesini dünyaya duyurmak için her türlü tesirden ve baskıdan uzak bir milli heyetin kurulması şarttır.
    • Anadolu’nun her bakımdan en emin yeri olan Sivas’ta milli bir kongrenin toplanması kararlaştırılmıştır. Bunun için bütün vilayetlerin her sancağından, milletin güvenini kazanmış üç delegenin hemen yola çıkarılması gerekmektedir. Her ihtimale karşı bunun bir milli sır olarak
      saklanması şarttır.
    • Şark vilayetleri adına, 10 Temmuz’da bir kongre toplanacaktır. Bu
      kongrenin delegeleri de Sivas’taki genel kongreye katılacaktır.
    • Genelgeyle askeri ve milli örgütlerin hiçbir biçimde dağıtılmaması; birliklerin komutanlıklarının hiçbir surette terk edilmemesi ve dağıtılmaması isteniyordu. Bir yerin düşman askerinin istilasına uğraması, yalnız oradaki askeri birliği değil tüm orduyu ilgilendirecekti.
    • Silah, cephane ve diğer araçlar kesinlikle teslim edilmeyecekti.’

Bu genelge içeriğinden de anlaşıldığı gibi, Türk Milletinin egemenliği ele alması için yapılan bir çağrıydı. Bu genelgenin önemi ise şöyle sıralanabilir; ‘Milletin bağımsızlığının yine milletin azmi kurtaracaktır maddesi en önemli maddedir. Türk tarihinde ilk kez milli egemenlikten bahsedilmiştir. Bu genelge ile ulus, bağımsızlık için direnişe çağrılıyordu. Bu genelgede Kurtuluş savaşının amacı, gerekçesi ve yöntemi açıklandı. Genelge sonrası Mustafa Kemal İstanbul’a mektup göndererek İstanbul’un Anadolu’ya egemen değil bağımlı olması gerektiğini belirtti.’

NOT: Amasya Genelgesinde alınan kararların bütün maddeleri Atatürk Ansiklobedisi internet sayfasında ayrıntılı bir şekilde yayınlanmıştır. Ulaşmak için tıklayınız…

* Erzurum Kongresi:

23 Temmuz–7 Ağustos 1919 tarihleri arasında yapılmıştır. Bu kongreyi Vilayet-i Şarkiye Müdafa-i Hukuku Milliye Cemiyeti ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti birlikte hazırlamıştır.

Mondros Ateşkes Anlaşmasının 23’üncü maddesine göre doğuda Ermeni devleti kurmak isteniyordu. Bunu önlemek için Doğu Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu. Bu cemiyetin amacı Ermeni Devletinin kurulmasını önlemekti. Bu nedenle kongre düzenlenmesi kararlaştırıldı. Bu kongre Sivas Kongresine hazırlık niteliği taşımaktadır.

Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar şunlardır:

• • • Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür; ayrılık kabul edilemez. (Milli sınırlardan ilk kez bahsedildi.),
    • Yabancı işgal ve müdahalesine karşı Osmanlı Hükümeti iş yapamaz duruma gelmesi hâlinde millet topyekûn kendisini savunacak ve direnecektir.
    • Vatanın bağımsızlığını korumaya Osmanlı Hükümeti yeterli olmadığı takdirde, bu amacı gerçekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır.
    • Bu hükümet üyeleri millî kongrece seçilecektir. Kongre toplanmamışsa, bu seçimi Temsil Heyeti yapacaktır.
    • Kuvayı Milliyeyi tek kuvvet tanımak ve millî iradeyi hâkim kılmak temel prensiptir.
    • Hıristiyan azınlıklara siyasî hâkimiyet ve sosyal dengemizi bozucu ayrıcalıklar verilemez.
    • Manda ve himaye kabul olunamaz. (Manda ve himaye ilk kez reddedildi),
    • Millî Meclisin derhâl toplanmasını ve hükümet işlerinin meclis tarafından kontrol edilmesini sağlamak için çalışılacaktır.’

Kongre bu esasları uygulamak üzere bir Temsil Kurulu (Heyet-i Temsiliye) seçti. Bu kongrede doğu Anadolu’daki cemiyetler birleştirildi. Bu kongre iç ve dış düşmanlara karşı ihtilal niteliğindedir. Bu kongre toplanma amacıyla bölgesel, alınan kararlar yönüyle ulusal bir kongredir. Doğu Anadolu’daki direniş örgütleri tek elde toplandı. Bir milli hükümet kurmak, milli iradeyi her şeye hâkim kılmak ve her şeyden üstün tutma kararı kongrenin en belirgin özelliğidir.

NOT: Erzurum Kongresinde alınan kararlar ve ayrıntılı bütün maddeleri Wikipediaa internet sayfasında ayrıntılı bir şekilde yayınlanmıştır. Ulaşmak için tıklayınız…

* Sivas Kongresi:

4–11 Eylül 1919 tarihleri arasında yapılmıştır. Mustafa Kemal’in Amerikan güdümünü savunan kişileri ikna etmesi ile kongre başarıyla sonuçlanmış ve 11 Eylül tarihinde çalışmalarını bitirerek aşağıdaki kararlar alınmıştır:

• • • Millî sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür.
    • Millî gücü etkin, millî egemenliği de hâkim kılmak şarttır.
    • Manda ve himaye kabul edilemez.
    • Türk ülkesini parçalamaya yönelik her türlü girişim kabul edilemez.
    • Hıristiyan azınlıklara ayrıcalık tanınamaz.
    • Mebusan Meclisinin hemen toplanması gerekir.

Sivas Kongresinin toplanma şekli, katılan temsilci ve aldığı kararlar açısından ulusal bir kongre niteliği taşır. Kurtuluş Savaşının tek merkezden yönetilmesi sağlanmıştır. Anadolu hareketi Osmanlı Devletine karşı güçlenmiştir.

Bu kongreyle yurdun bütünündeki dernekler Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti altında birleştirilmiştir. Temsil heyeti tüm yurdu temsil etmiştir. İlk defa yürütme yetkisi kullanılmıştır. Bu kongre ilk milli kongredir. Bu kongrede alınan kararların duyurulması için İrade-i Milliye Gazetesi çıkarılmıştır.

Bu kongreden sonra Damat Ferit istifa etmiştir. Bu Anadolu’nun ilk zaferi olarak kabul edilir. Kongrenin Sivas’ta toplanması, şehrin stratejik durumundandır.

Ali Rıza Paşa Hükümeti’nin, Kuvay-i Milliye’ye bakışı itibarıyla kendisinden önceki hükümetten oldukça farklı idi. Bu kabine büyük ölçüde Kuvay-i Milliye’nin etkisi ile kurulmuş bulunuyordu. Yeni kurulan hükümete Mustafa Kemal şu tekliflerde bulundu:

• • • Yeni kabine, Erzurum ve Sivas kongrelerince kabul edilen ilkelere saygılı davranılarak, Kuvay-i Milliye’ye yardımcı olunacak,
    • Mebuslar Meclisi toplanıncaya kadar milletin geleceğini belirleyecek
      her hangi bir taahhüde girişilmeyecek,
    • Kuvay-i Milliye hareketine katılmış olanlara yönelik takiplere son verilecek, Barış konferansına tayin edilecek kişiler, Kuvay-i Milliye yanlısı olan ve milletin güvenini kazanmış, bilgili ve yetenekli kişilerden seçilecek,
    • İşgal güçlerinin Türk basınına yönelik sansürü kaldırılacak.
    • Mustafa Kemal Paşa, Temsil Heyeti adına bu ilkeleri Ali Rıza Paşa Hükümetine iletti. Ayrıca Temsil Heyetinin Erzurum ve Sivas Kongrelerinde kabul ettiği esaslardan hiçbir şekilde ayrılmayacağını belirtti.

Bu kongrelerin ortak amacı ise, ‘İşgalleri protesto etmek, direniş örgütü oluşturmak, milli direnişi gerçekleştirmektir.’

12 Ekim 1919’da Amerikan Amiral Bristol Başkanlığında toplanan heyetin hazırladığı ve Amiral Bristol Raporu olarak adlandırılan rapor Türkler lehine oluşturulan ilk uluslararası rapor olarak bilinmektedir.

16 Ekim 1919’da Amerikan General Harbourd’un hazırladığı raporda ise Ermenilerin azınlık olduğu belirtildi.

NOT: Sivas Kongresinde alınan kararlar ve ayrıntılı bütün maddeleri Wikipediaa internet sayfasında ayrıntılı bir şekilde yayınlanmıştır. Ulaşmak için tıklayınız…