Genel Esaslar

GENEL ESASLAR

Türk Devletinin bayrağı, Türk milletini temsil eder.

Anayasa’nın 3’üncü maddesi bayrağı, şekli beyaz ay yıldızlı al bayrak olarak tanımlamıştır. Bayrağın şekli, yapımı, korunması ile ilgili esas ve usuller Türk Bayrağı Kanunu ile belirlenmiştir.

a. Bayrağın Şekli ve Yapımı

Türk Bayrağı, beyaz ay – yıldızlı albayrak’tır.

Bayrak ile özel bayrakların (sembolik bayrak, özel işaret, flama, flandra ve fors) standartları, hangi kumaş ve maddelerden yapılacağı yönetmelikte gösterilir.

Kural olarak bayrağın boyu, eninin bir buçuk katıdır. Bayrağın eni, 50 cm veya katlarıdır. Binek taşıtlarına çekilecek bayrağın ebadı 20×30 santimetredir.

b. Bayrağın Çekilmesi ve İndirilmesi

Bayrak, kamu kurum ve kuruluşlarıyla yurt dışı temsilciliklerine ve kamu kuruluşlarıyla gerçek ve tüzelkişilerin deniz vasıtalarına çekilir. Yurt içinde ve yurt dışında yetkililerin araçlarına takılır.

Bayrak çekilirken ve indirilirken tören yapılır. Bayrak törenlerinin gereken biçimde yapılmasından o mahaldeki yetkili amirler sorumludur.

Kamu kurum ve kuruluşlarında Türk Bayrağı sürekli çekili kalır.

Bayrağın; nerelerde daimi olarak çekilmeyeceği, hangi kapalı yerlere konulacağı, nerelere fon olarak takılacağı veya asılacağı, kamu kurum ve kuruluşlarından başka yerlerde ne zaman ve nasıl çekileceği, Türk Silahlı Kuvvetleri ile Sahil Güvenlik Komutanlığı yüzer birliklerinde ve Türk Bandıralı ticaret gemilerinde bayrak çekme ve indirme zamanları ile bayrak çekilirken ve indirilirken yapılacak törene ilişkin hususlar, yönetmelikte gösterilir.

Bayrak, ağaç veya madenden yapılmış, yuvarlak bir direğe çekilir. Direk, çekilecek bayrak eninin en az iki katı boyunda ve en sert havalarda kırılmayacak ve bükülmeyecek sağlamlıkta olacaktır.

Yere dikilecek direğin yüksekliği, en az üç metre olacak ve bayrak, uçum alt ucunun yere sürünmesine imkân vermeyecektir.

Ağaçtan yapılmış direkler, kendi renginde cilalı veya beyaz yahut cevizi renkte boyalı, madenden yapılmış direkler, beyaz yahut bronz renkte veya ağaç rengine boyalı yahut galvanize edilmiş olacaktır.

Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bağlısı kıt’a, karargâh ve kurumlar ile denizcilikle ilgili kamu kuruluşlarındaki bayrak direkleri gemi direği şeklinde olabilir.

Standartlara uygun bayrak direğinin bulunmadığı durumlarda ve açık havada yapılan izci, gençlik kampı gibi etkinliklerde bayrak, saygıda kusur oluşturulmayacak bir biçimde mevcut malzemeden yararlanılarak yüksek bir yere çekilebilir.

Binalarda, en yüksek yere veya binanın ön yüzünün veya bu yüzdeki balkonun yahut benzer çıkıntılı yerin tam ortasına dikey olarak konulacak direğe, bu mümkün değilse, alt ucu yoldan geçenlere dokunmayacak yükseklikte, ön yüzün ortasına veya binanın en gösterişli yerine, bina yüzüyle direk arasında en çok 45 derecelik açı yapacak şekilde eğik olarak konulacak direğe, bu da mümkün değilse, binanın giriş önünde veya tören alanında uygun olarak yapılmış direğe,

Deniz araçlarının, limanda, varsa, arka direklerine, seyirde denizcilikteki usullere göre, Bayrak çekilmesi gereken direklerine bağlı gize veya direğe, yelkenli gemilerin randa yelkeninin çördek yakalarına,

Binek taşıtlarında, sağ ön tarafa dikey olarak konulacak küçük direğe çekilir.

c. Bayrağın Yarıya Çekilmesi

Türk Bayrağı, yas alameti olarak 10 KASIM’da yarıya çekilir.

Yas alameti olmak üzere bayrağın yarıya çekileceği diğer haller ve zamanı Cumhurbaşkanlığı tarafından ilan edilir.

Sürekli çekili kaldığı yerlerde bayrak, bakım, onarım ve yenisiyle değiştirilmesi için sabah veya akşam alacakaranlık zamanında törensiz olarak indirilir ve çekilir.

Her gün bayrak çekilen yerlerde bayrak, saat 08.00’de, günün bu saatte ağarmadığı hâllerde ise gün ağardığında çekilir ve gün batımında indirilir.

Millî bayram, genel tatil ve hafta tatilinde bayrak çekilen yerlerde Bayrak, tatilin başlama saatinde, günün bu saatten evvel kararması hâlinde ise gün batımında çekilir, tatil süresince çekili kalır ve tatil sonunda gün batımında indirilir.

Bayrak, çeşitli nedenlerle değiştirilmesi gerekli durumlar ile yırtılmasına, ipin ve makaranın kopmasına sebep olabilecek rüzgar, fırtına ve benzeri durumlarda geçici olarak indirilebilir.

(1) Sürekli Bayrak Çekilecek Daire ve Kuruluşlar

Sürekli bayrak çekilecek daire ve kuruluşlar şunlardır:

• • • • Cumhurbaşkanlığı,
      • Türkiye Büyük Millet Meclisi,
      • Anıtkabir,
      • Hükümet Konakları,
      • Polis, Jandarma, hudut ve gümrük muhafaza karakolları ile hudut kapıları,
      • Bağımsız takım ve bölükler ile daha üst askeri birlik ve karargâhlar,
      • Eğitim ve öğretim kurumları,
      • Köy ve mahalle muhtarlıkları,
      • Kamu kurum ve kuruluşları,
      • Kamu kurum ve kuruluşlarına ait fabrika ve işletmeler,

(2) Her Gün Bayrak Çekilecek Yerler

Seyir hâlinde bulunan gemilerle, demirli şamandırada, rıhtımda bağlı gemiler ve diğer deniz araçlarında her gün bayrak çekilir.

Seyir hâlinde bulunan gemiler, bayraklarını geceleri de çekili bırakabilirler.

(3) Millî Bayram, Genel Tatil ve Hafta Tatilinde Bayrak Çekilecek Yerler

Milli bayram, genel tatil ve hafta tatilinde bayrak çakilecek yerler şunlardır,

• • • • Tören düzenlenen alanlar ile yönetmelik veya yönergelerde belirlenen tören alanları
      • Kamu Kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
      • Siyasî parti merkez, il ve ilçe teşkilâtları
      • Fabrikalar
      • İşletmeler

(4) İzin ile Bayrak Çekilmesi veya Konulması

Kurtuluş ve Atatürk’ü anma günleri dışında, bayrak çekilmesi veya konulması mahallî mülki amirinin iznine bağlıdır. Ancak, millî spor karşılaşmalarında ve millî gelenekler gerektiriyorsa törenlerde ve düğünlerde bayrak kullanılabilir.

(5) Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Bayrak Çekme Esasları

Aynı alanda birden çok binaya yerleşmiş bulunan kamu kurum ve kuruluşlarında tek Bayrak çekilir.

Ayrı alanlarda birden çok binaya yerleşmiş kamu kurum ve kuruluşlarında ise her binaya bayrak çekilir. Birden çok kamu kurum ve kuruluşunun bulunduğu bir binaya mülki idare amirinin belirlediği kurumca tek bayrak çekilir.

Bağımsız takım ve bölükler, daha üst askeri birlik ve karargâhlar ile tören yapma olanağı bulunan okul, emniyet teşkilâtı ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarında, millî bayram, genel tatil ve hafta tatili başlangıcında ve bitiminde tören yapmak üzere ayrı bir bayrak direği bulunur. Bu yerlerde tek bir bayrak direği mevcut ise bayrak, tören zamanından uygun bir süre önce indirilir.

(6) Bayrağın Yabancı Devlet Bayraklarıyla Birlikte Çekilmesi

Türk Bayrağı yabancı bayraklarla birlikte çekildiğinde, bayrağımız binanın ön yüzüne göre sağdaki ilk direğe çekilir. Ayrıca milletlerarası toplantılarda, fuarlarda ve yabancı turistlerin konakladıkları yerlerde, yabancı devlet bayrakları, ancak Türk Bayrağı ile birlikte çekilebilir.

(7) Konut ve İşyerlerine Bayrak Asılması

İşyeri, konut vb. özel yerlere, millî bayramlarda, resmi bayramlarda kurtuluş ve Atatürk’ü anma günlerinde bayrak asılabilir.

ç. Bayrağın Selamlanması

Çekilmesi ve indirilmesi esnasında veya tören geçişlerinde Bayrak, cephe alınarak selamlanır.

d. Bayrak Konulacak ve Örtülecek Yerler

Bayrak, tepesinde ay yıldız bulunan direğe çekili bulunur, makam masasının sağ gerisinde uygun bir yere konur. Büyüklüğünün odanın büyüklüğüne uygun olmasına ve uçlarının yerden en az 25 santimetre yukarıda bulunmasına özen gösterilir.

e. Bayrak Çekilecek Binek Taşıtları

Cumhurbaşkanının, illerde valilerin, görevli bulundukları dış ülkelerde büyükelçilerin binek taşıtlarına, tepesinde ay yıldız bulunan kromajlı küçük direklere bayrak çekilir.

Kaymakamların binek taşıtlarına, millî ve resmi bayram günlerinde ve hudut görüşmelerinde bayrak çekilir.

Cumhurbaşkanı’nın bulunduğu kortejde, sıfatı ne olursa olsun kimsenin binek taşıtına bayrak ve fors çekilemez.

f. Bayrağın Örtülebileceği Yerler

Türk Bayrağı, Cumhurbaşkanlığı yapmış kişilerin, şehitlerin ve asker ve sivil kişilerin cenaze törenlerinde bunların tabutlarına, açılış törenlerinde ATATÜRK heykellerine veya resmi yemin törenlerinde masalara örtülebilir.

Milli örf ve adetler göz önünde tutularak Bayrağın diğer kullanılma şekil ve yeri yönetmelikte gösterilir.

Ayrıca aşağıda yazılı kimselerin cenaze törenlerinde tabutlarına bayrak örtülebilir:

• • Milletvekilleri ve milletvekilliği yapmış olanlar,
  • Temsilciler Meclisi, Danışma Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu üyeliği yapmış olanlar,
  • Millî Birlik Komitesi üyeliği yapmış olanlar,
  • Gaziler,
  • Yüksek Yargı Organları üyeleri ve emeklileri,
  • Sayıştay üyeleri ve emeklileri,
  • Hâkim ve Savcılarla emeklileri,
  • Yüksek Öğretim Kurumları, öğretim üyeleri ve emeklileri,
  • Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yüksek Kurul üyeleriyle bu görevi yapmış olanlar,
  • Devlet sanatçıları,
  • Devlet madalyası sahipleri,
  • Kızılay, Türk Hava Kurumu genel başkanları ve bu görevi yapmış olanlar,
  • Emniyet mensupları ve emeklileri,
  • Dünya, Olimpiyat ve Avrupa Şampiyonluğu kazanmış olmaları dolayısıyla aylık bağlanmış sporcular (2913 sayılı Kanun’a göre),
  • Resmi okul müdürleri,
  • Basın şeref kartı sahipleri,
  • İşçi ve işveren sendikaları konfederasyon başkanları ve bu görevi yapmış olanlar,
  • Kamu Kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının en üst kuruluşunun başkanları ve bu görevi yapmış olanlar
  • Bilimsel, sanatsal, kültürel, sportif ve sosyal alanlarda üstün hizmet verdiği mülki amirlerince kabul edilen diğer Türk vatandaşları,

Ancak, devlet aleyhine veya yüz kızartıcı nitelikte bir suç işlemekten hüküm giymiş olanların tabutlarına, affedilmiş olsalar bile,

bayrak örtülemez.

g. Bayrak Töreni, Bayrağa Saygı ve Bayrağın Yarıya Çekilmesi

Bayrak, aşağıda yazılı şekilde törenle çekilir ve indirilir.

• • Türk Silahlı Kuvvetlerindeki bayrak törenlerinde, bir subay veya astsubay komutasında, birliğin seviyesine uygun sayıda silahlı erlerden oluşan bir saygı kıta’sı, Bayrağın çekileceği veya çekili bulunduğu direğin karşısında veya yakınında, varsa bando veya boru çalacak askerlerle birlikte cephe alır. Gerektiği kadar asker, bayrağın direğe çekiliş veya indirilişi için hazır bulunur ve çekilmesinden sonra veya indirilmesinden önce Bayrağı selamlar. Varsa bando İstiklal Marşını veya boru Bayrak marşını (Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına mensup gemilerde bando yoksa siliste) çalmaya başladığı anda subay ve astsubaylar elle, kıt’a tüfekle Bayrak çekilinceye veya indirilinceye kadar selam durur.
  • Küçük deniz araçlarında tören, serdümen tarafından yapılır.
  • Emrinde polis, jandarma gibi üniformalı personel bulunan kamu kurum ve kuruluşlarında ve bu personelin bulunduğu karakollarda tören, belirtilen esaslara göre yapılır.
  • Emrinde üniformalı özel güvenlik teşkilâtı bulunan kamu kurum ve kuruluşlarında bayrak, bir güvenlik görevlisi tarafından çekilir ve indirilir. Güvenliği aksatmayacak şekilde, yeterli sayıda personeli bulunan kuruluşlarda ise bayrağı çeken ve indiren güvenlik görevlisiyle birlikte en az üç kişilik üniformalı personel şapkalı olarak bayrağın çekilişi ve indirilişi sırasında Bayrağı selamlar.
  • Emrinde üniformalı personel bulunmayan kurumlarla yabancı ülkelerdeki resmi ve millî binalardaki törenlerde, bayrağı çeken veya indiren kişi başı açık olarak bulunur, çekilmesinden sonra veya indirilmesinden önce bayrağı selamlar.
  • Okullardaki bayrak töreninde, bayrağı çeken veya indiren kişi çekilmesinden sonra veya indirilmesinden önce bayrağı selamlar. Öğretmenler, öğrenciler ve okuldaki diğer kamu görevlileri törene başları açık olarak saygı duruşu ile katılırlar. Varsa bando eşliğinde, yoksa boru veya komutla İstiklal Marşı söylenir.
  • Türk bandıralı ticaret gemilerinde tören, üç kişilik mürettebatla üniformalı olup olmadıklarına göre, küçük deniz araçlarında yapılır.
  • Özel yerlerde ve konutlarda tören, Bayrağı çekecek veya indirecek kişinin üniformalı olup olmadığına göre Bayrağı selamlaması suretiyle yapılır.

Bayrak, çabuk çabuk çekilir ve yavaş yavaş indirilir. Bayrak çekilmeden önce veya indirildikten sonra özel bir saygıyla taşınır.

Bayrak, 10 Kasım’da Türkiye’de ve Türkiye Cumhuriyeti’nin dış temsilciliklerinde, resmi ve millî binalarında yarıya çekilir.

Bayrağın yarıya çekileceği diğer hâller ve zamanlar Dışişleri Bakanlığının görüşü alınarak Cumhurbaşkanlığı tarafından tespit ve ilan edilir.

Bu hâllerde bayrak, yavaş yavaş yarıya indirilir. Sürekli çekilmeyen yerlerde bayrak, önce tepeye kadar çekilir, sonra yarıya indirilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi binasının önündeki Bayrak hiçbir zaman, Anıtkabir’deki bayrak 10 Kasım dışında yarıya indirilemez.

ğ. Bayrak Çekilmeyecek ve Konulmayacak Yerler

Yıkık, terk edilmiş, yapımı tamamlanmamış binalara, mutfak, tavla ve benzeri yerlere, çamur ve çöp dubası ile benzeri teknelere, binek taşıtları dışındaki kara taşıtlarına bayrak çekilmez ve konulmaz.

h. Özel Bayraklar

Tanıtıcı bayraklar dışındaki özel bayraklar al zemin üzerine ay yıldız resmolunarak yapılır. Özel bayraklar ve tanıtıcı bayraklar şunlardır:

• • Cumhurbaşkanlığı forsu,
  • Flandra,
  • Sembolik Bayraklar.
  • Özel İşaretli Bayraklar:
    • Kare Bayraklar,
    • Gidon Bayraklar,
    • Eksiz Bayraklar.
  • Flamalar,
  • Tanıtıcı bayraklar.

Eskimiş, solmuş, yırtılmış ve kullanılmayacak duruma gelmiş bayraklar yok edilmek üzere valiliklerde toplanır.

Valilik ve Kaymakamlıklarda toplanan bayrakları yok etme işlemi; Valinin ve Kaymakamın belirleyeceği üç kişilik bir komisyon gözetiminde, ay-yıldız ile kırmızı kumaşların kesilerek ayrılmasından sonra kırpma makinesinde veya kapalı alanda yakılmak suretiyle yapılır.