Cemiyetler

CEMİYETLER

Cemiyetler konusunu;

*Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler,

*Milli Varlığa Düşman Cemiyetler,

*Milli Cemiyetler,

olarak üç başlıkta inceleyeceğiz.

a. Azınlıkların Kurdukları Cemiyetler

Osmanlı Devleti içerisinde yaşayan azınlıklar tarafından kurulaan cemiyetlerdir. Bunlar; “Mavri Mira, Etniki Eterya Cemiyeti, Pontus Rum Cemiyeti, Ermeni Tansak Cemiyeti, Alyans İsrailit ve Makabi Cemiyeti” olmak üzere beş tanedir.

Mavri Mira Cemiyeti

İstanbul-Rum Patrikhanesinde Patrik Vekili Drotoes tarafından kuruldu.
Kuruluş amacı, Megali İdea’nın gerçekleşmesini sağlamak için gerekli faaliyetleri yürütmektir. (Patrikhane ve Yunan Konsolosluğunu cephanelik gibi kullandılar; Rum okullarındaki izcilik örgütlerini yönettiler.)

Rumlar tarafından kuruldu, Bizans İmparatorluğunun yeniden kurulması için çalışıyorlardı.

Doğrudan Venezilos (Yunan Başbakanı)’tan direktif alıyordu. Yunan Kızılhaç’ı ve Resmi Muhacirin Komisyonu da bu cemiyete bağlı idi.

Ellerindeki altın Yunan Devletinden fazla idi.,

Etniki Eterya Cemiyeti

1814 yılında, Odesa’da kurulmuştur.

Görünüşteki amacı: Osmanlı İmparatorluğundaki Hristiyan toplumların eğitim ve öğretimini geliştirmek, gerçek amacı ise; İstanbul başkent olmak üzere Bizans İmparatorluğu’nu yeniden kurmaktır.

Başkan Aleksandr İpsilanti’nin ilk amaçları Mora’da bir Yunan devleti kurmaktı.

Pontus Rum Cemiyeti

1904 yılında, Merzifon Amerikan Kolejinde kuruldu.

Amacı, Batum’dan Sinop’a kadar uzanan Karadeniz sahillerinde başkenti
Trabzon veya Samsun olan bir Karadeniz Rum Cumhuriyeti kurmaktır.

1909’da Atina’daki Küçük Asya Cemiyeti’nin emri altına girdi. İstanbul’da Pontus adında gazete çıkardılar.

Siyasi faaliyette bulunmak için Avrupa’ya heyet gönderdiler Doğu Karadeniz’de Rum Pontus Devleti için çalıştılar,

Ermeni Tansak Cemiyeti

Doğu Anadolu’da Ermeni Devleti kurmayı amaçlıyorlardı.

Alyans İsrailit ve Makabi Cemiyeti

Yahudilerin menfaatlerini korumayı amaçlıyorlardı,

b. Millî Varlığa Düşman Cemiyetler

Bu cemiyetler; “Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası, İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Kürt Teali Cemiyeti, Teali-i İslam Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Wilson Prensipleri Cemiyeti, Nigehban Askeri Cemiyeti” olmak üzere yedi tanedir.

Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası

Ülkenin kurtuluşunun Padişah ve halife emirlerinin olacağını düşünüyorlardı,

İngiliz Muhipleri Cemiyeti

1919 yılında İstanbul’da Dr.Robert Frew ve Sait Molla tarafından kuruldu. Amacı, Resmi açılışında Osmanlı ve İngiliz milli marşları okundu.

Görünürdeki amacı Osmanlı İmparatorluğu ve Halifeliği ile Büyük Britanya İmparatorluğu arasındaki geleneksel dostluğun sürdürülmesiydi.

Gizli amacı ülkede ayaklanma ve karışıklıklar çıkarmak, uyanmaya başlayan
milli bilinci boğmak ve böylece yabancı müdahalesini kolaylaştırmaktı.

Amerikan mandası fikrinin Türk aydınları arasında önemli ölçüde taraftar bulması kuruluşun hareket noktasını oluşturdu. Hürriyet ve İtilaf Fırkasıyla tam bir uyum içinde idi. İngiliz mandasını benimsiyorlardı,

Kürt Teali Cemiyeti

1918 yılında İstanbul’da kuruldu. Amacı, İngilizlere derin ve samimi bir itimatla bağlanmayı öngördü.

Doğu ve Güney-doğuda şubeler açtı fakat yöre halkı İstanbul Hükümetine bunları desteklemediğine dair telgraf çekti.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile İngiliz Muhipler Cemiyeti’ne yakınlık kurdu.

Bağımsız bir Kürt devleti kurmayı amaçlar,

Teali-i İslam Cemiyeti

1919 yılında, İstanbul’da kuruldu. İngilizlerin güdümünde idi. Hilafet ve ümmetçilik esaslarını benimsemiştir. Kuvayı Milliyetçileri maskaralar, Hareketi isyan olarak ilan etti.

Yenilince uslu oturmalı ve sonuçlarına katlanmalıymışız. İngiliz emellerine alet olarak hazırladıkları bildirileri Yunan uçakları atıyordu. Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın yan kolu gibi çalıştılar. Hilafet ve ümmetçilik esasını benimsiyorlardı,

Hürriyet ve İtilaf Fırkası

İttihat ve Terakki Partisine karşı kurulmuştur,

Wilson Prensipleri Cemiyeti

Amerikan mandasını savunan yazar ve gazeteciler tarafından kuruldu. Amerikan mandasını benimsiyorlardı,

Nigehban Askeri Cemiyeti

Emekli subaylar kurmuş, milli mücadeleye karşı ayaklanmaları desteklemişlerdir,

c. Milli Cemiyetler

Milli Cemiyetler; “Trakya-Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi, İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti, Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti, Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti” olmak üzere beş tanedir.

Trakya-Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi

1 Aralık 1918 tarihinde Edirne’de Müftü Mestan Efendi tarafından kuruldu. Doğu Trakya’nın Yunanistan’a katılmasını engellemek için çalıştılar.

Trakya’nın bütünlüğü ve Osmanlı Devleti’ne bağlı kalmasını sağlamak, Trakya’nın Türk Yurdu olduğunu belgelerle anlatarak Türklerin haklarını savunmak, Osmanlı Devleti’nin parçalanması halinde İngiltere’nin veya Fransa’nın yardımını alarak bir Trakya Cumhuriyeti kurmaktır.

İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti

İzmir’de kuruldu. Yunanlılara karşı kuruldu. İzmir’in işgalinden bir gün önce Redd-i İlhak Cemiyeti adını aldı,

Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti

İstanbul’da kurulup
Erzurum’a taşınmıştır. Ermeni Devletine karşı kuruldu,

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti

Trabzon’da kuruldu. Rum ve Ermenilere karşı kuruldu,

Kilikyalılar Cemiyeti

Merkezi İstanbul’da kuruldu. Adana ve çevresindeki Ermeni ve Fransızlara karşı mücadele ettiler,

Müdafaa-i hukuk adıyla kurulan milli cemiyetler

milliyetçilik ideolojisine dayalı olarak kurulmuşlardı. Bu cemiyetlerin kuruluşu, Türk Milleti’nin bağımsız ve onurlu bir millet olarak yaşama azminin bir ifadesiydi. Bu cemiyetler başlangıçta barışçı mücadele yöntemini benimsemişlerdi.
Türklüğün meşru haklarının tanınacağı düşüncesiyle siyasi faaliyetlerde bulunmayı ve yayın yapmayı yeterli görmüşlerdi. Bu cemiyetlerin zaaflarından biri bölgesel kurtuluşu çare olarak görmeleri ve aralarında bir koordinasyon olmayışıydı.

NOT: Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti 9 Aralık 1919 kuruldu.