Büyük Harflerin Kullanışı
BÜYÜK HARFLERİN KULLANIŞI
a. Cümle büyük harfle başlar,
Örneğin: Hayatta en hakikî mürşit ilimdir, fendir.
Ancak rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen sözcük özel adlar dışında büyük harfle başlamaz,
Örneğin: 1839’da kurulan Jandarma teşkilâtı, bugün ülke yüzölçümünün yüzde
doksan ikisinden sorumludur.
b. Nokta, iki nokta, ünlem işareti, soru işareti ve sıra noktalarla biten bir cümleyi
izleyen cümleler ve cümle niteliğindeki söz gruplarına başlarken ilk harf büyük
yazılır:
Örneğin: Bunu bana söylemeyecek misin? Belki hayır! Fakat yine de bunun
üzerinde düşünmeliyim. Bana öyle geliyor ki… Evet, evet kesinlikle… Tek bir
cevabı var bunun…
İki noktadan sonra cümle niteliğinde olmayan örnekler sıralandığında bu örnekler
büyük harfle başlamaz:
Bazı örneklerde -sız eki kalıplaşmıştır:
Örneğin: densiz, hırsız, öksüz vb.
Bu eskiliği siz de çok evde görmüşsünüzdür:
Örneğin: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, lekeler…
c. Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve
sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem)konur:
Örneğin: Atatürk, gençliğe seslenirken, “Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu
ahval ve şerait içinde dahi vazifen; Türk istiklâl ve Cumhuriyetini kurtarmaktır!
Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda, mevcuttur.” diyor.
Örneğin: Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.)
gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz.
Tırnak işareti içinde aktarılan söz, tam bir cümle değilse veya cümlenin baş
tarafı alınmamışsa büyük harfle başlamaz:
Örneğin: Nabi’nin “… var içinde” redifli gazeli güzel bir örnektir.
Ayrıca, iki çizgi arasındaki açıklama cümleleri de büyük harfle başlamaz:
Örneğin: Bir zamanlar – bu zamanlar çok da uzak değildir, bundan on, on iki
yıl önce – saltanatın maddî sınırları uçsuz bucaksız denilecek kadar genişti.
ç. Şiirlerde mısralar/dizeler genellikle büyük harfle başlar:
Örneğin:
Kara gözlüm efkârlanma gül gayrı
İbibikler öter ötmez ordayım
Mektubunda diyorsun ki gel gayrı
Sütler kaymak tutar tutmaz ordayım
d. Özel adlar büyük harfle başlar.
* Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar.
Örneğin: Ahmet Haşim, Yunus Emre,
Takma adlar da büyük harfle başlar.
Örneğin: Muhibbî (Kanunî Sultan Süleyman), Deli Ozan (Faruk Nafiz Çamlıbel),
* Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar, lakaplar ve
meslek adları büyük harfle başlar.
Örneğin: Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Sayın Hasan Eren,
Tarihî kişilerin adlarından önce gelen unvan ve lâkaplar büyük harfle başlar.
Örneğin: Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan
Resmî yazılarda saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki,
unvan bildiren sözcükler büyük harfle başlar.
Örneğin: Sayın Komutanım, Değerli Vali, Sayın Müdür.
Mektuplarda ve resmî yazışmalarda hitapların ilk sözcüğü büyük harfle
başlar:
Örneğin: Sevgili kardeşim, Değerli arkadaşım, Aziz dostum.
Akrabalık adları bildiren sözcükler büyük harfle başlamaz.
Örneğin: Hatice teyze, Hasan amca, Fatma nine, Kemal dayı,
Ancak, akrabalık bildiren sözcükler başa gelirse, lâkap yerine geçtiği için
büyük harfle başlar.
Örneğin: Nene Hatun, Baba Gündüz, Dayı Kemal.
* Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar:
Örneğin: Türk, Japon, Alman; Oğuz, Kayı, Kazak, Kırgız, Özbek; Karakeçili.
* Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar:
Örneğin: Türkçe, Almanca, İngilizce, Farsça, Oğuzca, Kazakça, Tatarca,
Japonca.
* Devlet adları büyük harfle başlar:
Örneğin: Türkiye Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya.
* Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını anlatan sözler büyük harfle
başlar.
Örneğin: Müslüman, Müslümanlık, Hristiyan, Hristiyanlık.
* Din ve mitoloji kavramlarını karşılayan özel adlar büyük harfle başlar.
Örneğin: Allah, Cebrail, Zeus, Oziris, Kibele.
Ancak “tanrı” sözcüğü özel ad olarak kullanılmadığı zaman küçük harfle başlar:
Örneğin: Eski Yunan tanrıları…
Bazı dinî kavramların da küçük harfle başlaması gelenekleşmiştir.
Örneğin: cennet, cehennem, uçmak, tamu, sırat köprüsü.
* Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar:
Örneğin: Merkür, Dünya, Neptün, Plüton, Halley.
“Dünya, güneş, ay” sözcükleri yalnız coğrafya ve gök bilimiyle ilgili yayınlarda
terim olarak kullanıldığı zaman büyük harfle başlar. Bunun dışındaki durumlarda
küçük harf kullanılır.
Örneğin: Ay, Dünya’nın etrafında, Dünya da Güneş’in etrafında döner. (Coğrafya)
Örneğin: Sonsuz mavilikte seyrine doyum olmayan güzel bir ay ışığı vardı.
(Coğrafya ve gök bilimiyle ilgili olmayan anlatım)
* Yer (kıta, ülke, bölge, iI, ilçe, köy, semt, cadde, sokak vb.) adları büyük
harfle başlar.
Örneğin: Avrupa, Asya; Türkiye, Mısır, Fransa; İç Anadolu, Doğu Anadolu,
İstanbul, Eskişehir, Taşkent, Tokyo; Turgutlu, Ahlat, Kızılcahamam; Akçaköy,
İncek, Beytepe; Yenimahalle, Kızılay, Bahçelievler; Atatürk Bulvarı, Ziya Gökalp
Caddesi;
Doğu ve batı sözleri yön bildirdiğinde küçük olarak yazılır.
Örneğin: Bursa’nın doğusu.
Bu sözler düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiğinde ise büyük
olarak yazılır.
Örneğin: Batı medeniyeti, Doğu mistisizmi vb.
Yer adlarında ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren
ikinci isimler büyük harfle başlar.
Örneğin: Ağrı Dağı, Aral Gölü, Çanakkale Boğazı, Dicle Irmağı, Ege Denizi,
Erciyes Dağı, Fırat Nehri, Tuna Nehri, Van Gölü, Zigana Geçidi, Süveyş Kanalı.
Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, bucak, belde, köy vb.
sözler küçük harfle başlar.
Örneğin: Konya ili, Etimesgut ilçesi, Taflan köyü vb.
Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak, park, bahçe adlarında geçen “meydan,
bulvar, cadde, sokak, park, bahçe” sözcükleri büyük harfle başlar.
Örneğin: Ömerağa Mahallesi, Yıldız Mahallesi, Zafer Meydanı, Kızılay Meydanı,
Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Nene Hatun Caddesi, Cemal Nadir Sokağı,
Adları bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman,
sözcük başında büyük harf kullanılır:
Örneğin: Hisar’dan, Boğaz’dan, Bulvar’dan.
* “Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt, müze vb.” yapı adlarının bütün sözcükleri
büyük harfle başlar:
Örneğin: Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı,
* Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar:
Örneğin: Jandarma Genel Komutanlığı, Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı,
“Kurum, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm vb.” kuruluş bildiren sözcükler belli bir kurumdan söz edildiği zaman büyük harfle başlar:
Örneğin: Bu yıl Meclis yeni yasama dönemine erken başlayacaktır. (TBMM)
Son aylarda Kurum, imlâ konusunda yoğun bir çalışma içine girmiştir. (TDK)
Örneğin: Kitap yayımlama faaliyetlerine Başkanlık da katıldı. (Öğretim Başkanlığı)
* Kitap, dergi, gazete, tablo, heykel ve hukukla ilgili kanun, tüzük, yönetmelik,
yönerge, genelge adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar:
Örneğin: Safahat, Türk Dili,
Özel ada dâhil olmayan “gazete, dergi, tablo vb.” sözcükler büyük harfle başlamaz:
Örneğin: Hürriyet gazetesi, Bilim ve Teknik dergisi,
Kitap adlarında ve başlıklarda bulunan “ve, ile, ya, veya yahut, ki, de, da” sözleriyle “mı, mi, mu, mü” soru ekleri küçük harfle yazılır:
Örneğin: Maî ve Siyah, Suç ve Ceza, Leyla ile Mecnun, Diyorlar ki,
* Millî ve dinî bayramların adları ile bayram niteliği kazanmış özel günlerin
adları büyük harfle başlar:
Örneğin: Cumhuriyet Bayramı, 30 Ağustos Zafer Bayramı, Kurultay, bilgi şöleni (sempozyum), açık oturum, açılış, kapanış, sergi vb. toplantıları bildiren özel adlarda yer alan sözcükler büyük harfle başlar:
Örneğin: Uluslararası Türk Dil Kurultayı.
Ancak, genel nitelikteki günlerin, haftaların, mevsimlerin, kurultay, bilgi şöleni
vb. toplantıların adlarında yer alan sözcükler küçük harfle başlar:
Örneğin: tiyatro gönü, kitap haftası, film haftası, sağlık haftası, dil kurultayı.
* Tarihî olay, çağ ve dönem adlarında yer alan sözcükler büyük harfle başlar:
Örneğin: Kurtuluş Savaşı, Millî Mücadele, Cilâlı Taş Devri, İlk Çağ,
Ancak, tarihî dönem bildirmeyip tür veya tarz bildiren terimlerde yer alan
sözcükler küçük harfle başlar:
Örneğin: divan edebiyatı, halk edebiyatı, halk şiiri, eski Türk edebiyatı, Türk
edebiyatı, Türk halk müziği, serveti fünun edebiyatı.
* Özel adlardan türetilen sözcükler büyük harfle başlar:
Örneğin: Türklük, Türkleşmek,
Ancak, özel ad, kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük
harfle başlamaz:
Örneğin: acem (Türk müziğinde bir perde), hicaz (Türk müziğinde bir makam).
Müzikte kullanılan makam ve tür adları küçük harfle başlar:
Örneğin: acemaşiran, rast, hüseynî, bayatî, türkü, koşma, varsağı.
* Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik sözcüklerde sadece özel adlar
büyük harfle başlar:
Örneğin: Antep fıstığı, Behçet hastalığı,
* Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar:
Örneğin: Düldül, Sarıkız, Karabaş, Pamuk, Tekir.
e. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar:
Örneğin: 1919 senesi Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım.
Belli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar:
Örneğin: Jandarma Okullar Komutanlığına bağlı bütün okullar her ayın son
cuma günü toplu takdime çıkarlar.
f. Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar:
Örneğin: Giriş, Çıkış, Müdür, Vezne, Başkan, Doktor, Dolmuş Durağı, III. Kat,
I. Blok.
g. Yazıların ana ve alt konu başlıklarında yer alan sözcüklerin ilk harfi büyük yazılır:
Örneğin: Yazı Kuralları ile İlgili Yanlışlar
